Đảm nhiệm vai trò lãnh đạo cấp cao tại nhiều doanh nghiệp như Công ty CP Đầu tư BVG, thành viên HĐQT Tổng công ty Dược Việt Nam, Nhựa Đồng Nai, từng làm Tổng Giám đốc SAM Holdings… Shark Vương đúc kết nhiều kinh nghiệm quí cho các start-up Việt.

Nếu chia sẻ ngắn gọn về con đường làm doanh nhân của mình, anh có thể nói gì?

Shark Vương: Tôi sinh năm 1972, tuổi Nhâm Tý và tự nhận số mình khổ trên con đường làm doanh nhân. Bản thân tôi sinh ra trong gia đình nông dân nghèo ở Thái Bình, điều kiện khó khăn, xuất phát điểm có nhiều hạn chế. Ngay từ thời sinh viên tại trường Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội, được bạn bè nhận xét là có giọng hát khá hay, thêm chút tự tin của tuổi trẻ, nên tôi đã cùng một nhóm bạn “khởi nghiệp” bằng việc lập ra một ban nhạc. Chúng tôi đi hát kiếm thêm thu nhập để trang trải cho cuộc sống sinh viên.

Sau khi ra trường, như nhiều người khác, tôi cũng đi xin việc, vào làm rất nhiều doanh nghiệp là nhà nước, liên doanh, tư nhân với đủ các nghề, từ kế toán, xuất nhập khẩu, đầu tư tài chính…

Năm 1998, tôi đã bắt đầu khởi nghiệp nhưng năm 2000 mới thành lập công ty riêng đầu tiên. Đây cũng là thời điểm Luật Doanh nghiệp vừa ra đời. Tôi vẫn nói vui với bạn bè là không có ai tuyển dụng mình nên phải làm doanh nhân.

Doanh nghiệp được tôi thành lập đầu tiên là làm về nhập khẩu thép. 10 năm sau, tôi đưa công ty lên sàn chứng khoán. Các doanh nghiệp của tôi cũng đã trải qua rất nhiều thăng trầm, kinh doanh thua lỗ, vay nợ nhiều nhưng sau mỗi vấp ngã lại tự đứng lên, thậm chí cho dù cách đây 6 năm, đã có lúc tôi tưởng chừng không vượt qua được. Đến hôm nay, tôi thấy may mắn là mình không bị khó khăn quật ngã.

Năm 2020 sẽ tròn 20 năm khởi nghiệp, công ty tôi sáng lập sẽ đánh dấu mốc quan trọng khi không còn nợ nần gì với ngân hàng ở qui mô hiện tại. Và cũng sau 20 năm kể từ ngày thành lập công ty đầu tiên, tôi đã có thể tự hào đứng trước hàng trăm cán bộ công nhân viên và nói rằng quá trình kinh doanh của tôi không có kẻ thù, đã hình thành nên con người tôi ngày hôm nay. Bây giờ tôi có thể đứng lên hỗ trợ các start-up. Từ hơn 1 năm trước, tôi đã lập một quỹ đầu tư khởi nghiệp, quỹ này có nhiệm vụ hỗ trợ các start-up, bản thân tôi tư vấn cho start-up cũng hoàn toàn miễn phí.

Là người tham gia vào chương trình truyền hình thực tế Shark Tank Việt Nam, góp phần thúc đẩy phong trào khởi nghiệp, điều gì khiến anh tự hào nhất về chương trình sau 3 mùa phát sóng?

Có 3 điểm tôi cho rằng Shark Tank Việt Nam đã làm đúng, đó là góp phần giáo dục về khởi nghiệp, thúc đẩy tinh thần và vật chất cho cộng đồng khởi nghiệp.

Tại Việt Nam, các kiến thức, độ “máu lửa” về đầu tư của các start-up vẫn còn ở mức độ rất thấp. Cùng đó, tỉ lệ doanh nghiệp so với dân số còn ít, rất nhiều người không hiểu về đầu tư nên dẫn tới bị lỗ, phá sản trong kinh doanh. Do đó, với Shark Tank Việt Nam, tôi mong muốn góp phần nâng cao tư duy về làm ăn, đầu tư, kinh doanh và thúc đẩy mọi người đầu tư vào khởi nghiệp.

Điều thứ hai tôi tự hào là chương trình góp phần thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp của mọi người. Từ năm 2016, Thủ tướng Chính phủ đã phát động phong trào quốc gia khởi nghiệp, mong muốn có 1 triệu doanh nghiệp khởi nghiệp. Bản thân tôi nghĩ chương trình Shark Tank cũng sẽ làm cho “máu” kinh doanh chảy mạnh hơn trong mỗi người làm kinh doanh.

Điều thứ ba, đó là Shark Tank Việt Nam đã góp phần thúc đẩy về vật chất cho cộng đồng khởi nghiệp. Đáng mừng là tỉ lệ đầu tư của Shark Tank Việt Nam lên đến 40%, trung bình cứ 10 dự án thì có 4 dự án được đầu tư. Đây là một tỉ lệ cao trên thế giới, bởi như Shark Tank Mỹ chỉ có 27%.

Sau 2 mùa phát sóng tạo được dấu ấn, Shark Tank Việt Nam mùa 3 đã thu hút hàng nghìn hồ sơ đăng kí tham dự. Mùa 3 cũng ghi nhận tổng số tiền cam kết được rót lên tới hơn 449 tỉ đồng.

Như vậy là có một số start-up đã được hỗ trợ, nhận tiền đầu tư từ các Shark. Còn tỉ lệ 40% sau đó có bao nhiêu thành công thì sang Shark Tank mùa 4, chúng tôi sẽ làm thống kê từ mùa 1, chọn điển hình thành công đó lên sóng một lần nữa để thấy được các dự án phát triển đến bây giờ ra sao.

Xuất hiện trong Shark Tank Việt Nam, anh đã để lại ấn tượng với hình ảnh một Shark gần gũi, biết cách khơi gợi năng lực cho các start-up non trẻ. Lí do nào khiến anh xây dựng cho mình hình ảnh của một “cá mập thân thiện”?

Kết thúc Shark Tank Việt Nam mùa 1, tôi được bình chọn là Shark được yêu thích nhất, thì sang đến mùa thứ 2 tôi không còn ngồi “ghế nóng” nữa để nhường ghế cho Shark khác. Điều này tạo ra bất ngờ, nếu so với bản gốc của chương trình Shark Tank Mỹ, trong mười mấy mùa họ cũng chỉ có 6-7 Shark, nhưng Shark Tank Việt Nam qua 3 mùa đã có tới 13. Trong đó đáng chú ý là chiếc “ghế nóng” số 2 cũng liên tục thay đổi. Nhiều người có thể ngạc nhiên nhưng với chúng tôi, đây là sự sáng tạo.

Nói vậy để thấy, mỗi Shark có một cách đầu tư, làm việc với start-up khác nhau, đã mang lại sự đa dạng, sự thú vị cho chương trình.

Như hình ảnh Shark Phú trên sóng luôn rất khó tính. Khi gặp start-up là phải dồn liên tục, để họ thấy sẽ có những khó khăn, áp lực chứ không phải là chuyện chơi. Hay như Shark Bình, vừa vào là có thể… “vùi dập” ngay.

Qua 3 mùa, chương trình Shark Tank ngày càng thú vị hơn, dù đôi khi cũng có vướng mắc liên quan đến cá nhân một vài Shark, thế nhưng tất cả là những điều tích cực mà chương trình mang lại với các thương vụ đầu tư thực tế về mặt tài chính, tạo nên một Shark Tank Việt Nam rất nhiều màu sắc.

Anh có dự định quay lại ngồi “ghế nóng” Shark Tank mùa tới hay không?

Shark Tank Việt Nam mùa 4 trong năm 2020 sẽ có nhiều thay đổi và tôi xin được giữ kín.

Được biết anh đã đầu tư cho một số dự án start-up như Transform Studio, Viet Ferm, Emwear… Vậy anh thường mất bao lâu để ra quyết định đầu tư cho một start-up?

Thông thường, khi gặp trực tiếp, nói chuyện khoảng 5 phút tôi nhận ra ngay dự án của start-up có khả thi hay không.

Với các dự án start-up không khả thi, để họ tự nhận ra điều đó thì rất khó, nên tôi thường khuyên các bạn muốn khởi nghiệp và khởi nghiệp thành công phải tìm cho mình một người thầy. Người thầy đó có thể không cho họ tiền bạc nhưng có thể đưa ra lời khuyên giúp họ thành công, hoặc giúp họ nhận ra sai lầm và dừng lại đúng lúc trong những dự án thất bại, để không tốn thời gian và tiền bạc. Đấy cũng chính là giá trị.

Tính tôi không có chuyện làm chung chung, nên khi đã quyết định đồng ý ủng hộ một start-up nào là gần như phải đi cùng, làm cùng với họ. Tất nhiên là đằng sau tôi còn có một đội ngũ, công ty tư vấn.

Khi đã làm một cách nghiêm túc, qui chuẩn chỉn chu, cố gắng hết sức đêm ngày rồi mà dự án vẫn thất bại thì đành phải chịu thôi. Mình không còn áy náy, ân hận gì hay “giá như” gì nữa.

So với thời của anh, chuyện khởi nghiệp của các start-up ngày hôm nay có gì thuận lợi mà thời của anh không có được?

Thời điểm khởi nghiệp của tôi bắt đầu từ cách đây 20 năm, so với hiện nay thì có rất nhiều khác biệt. Nhưng với bất cứ doanh nghiệp, start-up nào thì vấn đề vốn cũng là đầu tiên như nhau, chỉ khác về hình thức gọi vốn ra sao.

Hiện nay cách gọi vốn của start-up rất khác. Một nhóm bạn trẻ có ý tưởng khởi nghiệp khi gọi vốn có thể họ không nhằm vào người thân, bạn bè mà lập tức nghĩ đến việc quỹ nọ quỹ kia. Vì cách đặt vấn đề như thế nên bước đi khác nhau, cách thức gọi vốn cũng như số lượng vốn khác nhau.

Nhưng nói như vậy không có nghĩa là hiện nay không có các start-up huy động vốn giống chúng tôi ngày xưa; hiện con số này có lẽ cũng phải chiếm đến một nửa là theo cách truyền thống. Môi trường, nền giáo dục bây giờ tạo ra cho các bạn trẻ sự tự tin. Thế giới cũng phẳng hơn, nên nếu chỉ dựa vào nguồn vốn của người thân, bố mẹ thì khó trở thành “kì lân”.

Nhiều nguồn thông tin cho rằng tỉ lệ thất bại của start-up luôn ở con số rất cao, lên đến trên 90%. Anh có lời khuyên gì cho các bạn trẻ đang trên hành trình khởi nghiệp?

Tỉ lệ thất bại trên 90% của start-up là đúng, thậm chí còn lên đến 97%. Nhưng theo tôi thì các bạn start-up khi đứng trước thất bại không được nản chí, bởi nếu không có khởi nghiệp thì không có khởi nghiệp thành công.

Nhận định trên tôi đúc rút từ chính kinh nghiệm thực tế của mình cũng như thời gian gắn bó với cộng đồng start-up. Tức là khởi nghiệp lần 1, lần 2, thậm chí lần thứ “n” thất bại, nhưng đến lần “n+1”, có thể họ sẽ thành công. Tóm lại, nếu mơ ước trở thành một người khởi nghiệp thành công, trở thành doanh nhân phải đi từng bước. Các bạn trẻ phải có ý chí thì mới thành công được.

Một con số đáng chú ý là thời gian qua có đến 70% số lượng hồ sơ tham gia chương trình Shark Tank Việt Nam là về công nghệ. Họ là những người đang nắm bắt cơ hội từ nền kinh tế số, nhưng họ có thành công được với cái mình nắm bắt hay không thì còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố.

Nên nhớ, câu chuyện cạnh tranh của thị trường hiện nay là nhanh thì thắng, chậm là chết. Giữa doanh nghiệp to và bé rất tương đối, một doanh nghiệp rất bé cũng có thể “nuốt chửng” doanh nghiệp to nếu doanh nghiệp to chậm thay đổi. Câu chuyện của ứng dụng đặt phòng AirBnb, một start-up nhỏ nhưng thương hiệu toàn cầu, là ví dụ điển hình.

Đức Hiệp
Hoa Đinh - TL
Minh Hải